Վայոց ձորի մարզ
Սպիտակավոր վանք
Վայոց ձորի լեռնային տարածքում գտնվող միջնադարյան վանք։
Հիմնական տեղեկություն
Սպիտակավոր վանքը գտնվում է Վայոց ձորի մարզում՝ Վերնաշեն գյուղից մոտ 7 կմ հյուսիս։ Այն կառուցված է Թեքսարի լեռնաշղթայի լանջին և շրջապատված է լեռնային բնությամբ։ Վանքը հայտնի է իր բաց գույնի քարով, նուրբ քանդակներով և հանգիստ միջավայրով։
Պատմություն
Վանքի գլխավոր եկեղեցու կառուցումը սկսել է իշխան Էաչի Պռոշյանը։ Նրա մահից հետո աշխատանքը շարունակել և 1321 թվականին ավարտել է որդին՝ Ամիր Հասան Բ-ն։ 1321–1330 թվականներին եկեղեցուն կից կառուցվել է գավիթը, իսկ 1330 թվականին ավելացվել է զանգակատունը։ Միջնադարում Սպիտակավորը եղել է նաև կրթական և հոգևոր կենտրոն։
Կառուցվածքը և առանձնահատկությունները
Վանքի գլխավոր եկեղեցին կառուցված է բաց գույնի սրբատաշ քարերով։ Այն ունի բարձր գմբեթ և զարդարված մուտքեր։ Արտաքին պատերին կարելի է տեսնել կրոնական պատկերներով և Պռոշյան իշխանական տոհմի ներկայացուցիչներին ներկայացնող քանդակներ։ Դրանց մի մասը ժամանակի ընթացքում տեղափոխվել է թանգարաններ։ Վանքի տարածքում պահպանվել են նաև գավթի և զանգակատան հատվածները։
Ներկայիս վիճակը
Գլխավոր եկեղեցին պահպանվել է համեմատաբար լավ վիճակում։ Գավթի և վանական համալիրի մյուս հատվածների որոշ պատեր վնասված են, սակայն կառույցի հիմնական ճարտարապետական տեսքը դեռևս պարզ երևում է։ Վանքի տարածքում գտնվում է նաև Գարեգին Նժդեհի գերեզմանը։
Հետաքրքիր փաստեր
Սպիտակավորի ամենահայտնի քանդակներից մեկում պատկերված է ձիավոր Ամիր Հասան իշխանը։ Այդ քանդակը ներկայում պահվում է Հայաստանի պատմության թանգարանում։ Վանքից կարելի է շարունակել ճանապարհը դեպի մոտակայքում գտնվող Պռոշաբերդ ամրոց։ Սպիտակավորը կապված է նաև Գարեգին Նժդեհի անվան հետ, քանի որ նրա գերեզմանը գտնվում է վանքի տարածքում։
Գտնվելու վայրը
Վայոց ձորի մարզ, Վայոց ձորի մարզ, Վերնաշեն գյուղից մոտ 7 կմ հյուսիս